МҰРАҒАТ
БАЙЛАНЫС

АУА-РАЙЫ

Ауа-райы хабаршысы
САУАЛНАМА

Алматы қаласындағы тілдік ахуалды қалай бағалайсыз?
Мемлекеттік тіл қарқынды дамуда
Орыс тіліне басымдық берілген
Қазақ және орыс тілдері тең дәрежеде қолданылады
Қазақ тіліне деген қажеттілік аз
Ағылшын тіліне деген сұраныс артып отыр

Хабарландыру

Жаңалықтар


Алматыда Тәуелсіздік күні мерекесіне арналған «Ана тілім - ән-жырым» атты қалалық байқауы өтті

8 желтоқсанда Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Алматы қаласы әкімдігінің 2017 жылғы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2016-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына сәйкес «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында Тәуелсіздік күні мерекесіне арналған «Ана тілім - ән-жырым»қалалық байқауын өткізді.

Алматыда «Тіл мерейі» қалалық байқауы өтті

28-29 қараша күндері Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Алматы қаласы әкімдігінің 2017 жылғы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2016-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына сәйкес «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Тіл мерейі» қалалық байқауын өткізді.

Алматыда «Тіл-парасат» қалалық байқауы өтті

17 қарашада Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Алматы қаласы әкімдігінің 2017 жылғы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2016-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына сәйкес «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Тіл-парасат» қалалық байқауын өткізді.

Алматыда «Абай оқулары» қалалық байқауы өтті

2017 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Алматы қаласы әкімдігінің 2017 жылғы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2016-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына сәйкес «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Абай оқулары»атты қалалық байқау өткізді.

Тараз қаласында «Мемлекеттік тіл-мемлекеттік қызметте» атты республикалық байқау өтті.

2017 жылдың 27 қазан айында Тараз қаласында республикалық «Мемлекеттік тіл мемлекеттік қызметте» атты байқау өтті. Мемлекеттік қызметте қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтіп, мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру мақсатында ұйымдастырылған шараға Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыс комитеті мұрындық болды.

Алматыда «Текті сөздің төресі - терме» қалалық байқауы өтті

20 қазанда Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасының ұйымдастыруымен Алматы қаласы әкімдігінің 2017 жылғы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2017-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына сәйкес «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Текті сөздің төресі - терме»атты қалалық байқау өткізілді.

Алматыда «Тілдарын» қалалық олимпиадасы өтті

13 қазанда Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Алматы қаласы әкімдігінің 2017 жылғы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2016-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына сәйкес «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Тілдарын» («Тіл – тұнық ойдың кәусары») атты қалалық олимпиада өткізді.

Алматыда «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

6 қазанда Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы мен Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ұйымдастыруымен «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Рухани жаңғыру жағдайында жоғары білім жүйесінде мемлекеттік тіл саясатын жүзеге асыру мәселелері» атты ғылыми-тәжірибелік конференция өткізілді.

Алматыда «Қазақ әліпбиін латын қарпіне көшірудің өзекті мәселелері» атты республикалық конференция өтті

29 қыркүйекте Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Қазақ әліпбиін латын қарпіне көшірудің өзекті мәселелері» атты республикалық конференция өткізді.

Алматыда «Көркемсөз оқу шеберлері» қалалық байқауы өтті.

12 қыркүйекте Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Алматы қаласы әкімдігінің 2017 жылғы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2016-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Көркемсөз оқу шеберлері» атты қалалық байқауын өткізді.

Алматыда «Мемлекеттік тіл – менің тілім» қалалық байқауы өтті

30 маусымда Алматы қаласы Тілдерді дамыту басқармасы Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2017-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын жүзеге асыру мақсатында және Алматы қаласы әкімдігінің «Мемлекеттік қызметші күнін өткізу жөніндегі іс-шаралар жоспарына» сәйкес мемлекеттік басқару органдары мен мекемелерінде жұмыс істейтін мамандар арасында «Мемлекеттік тіл – менің тілім» атты қалалық байқауын өткізді.

Алматыда «Мемлекеттік тіл және бұқаралық ақпарат құралдары» байқауы өтті

20 маусымда Алматы қаласы Тілдерді дамыту басқармасы Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2017-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жұмыс жоспарына сәйкес Баспасөз күніне орай «Мемлекеттік тіл және бұқаралық ақпарат құралдары» қалалық байқауын өткізеді.

«Тіл шебері – 2017» байқауы өз мәресіне жетті.

26 мамырда Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2017-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жұмыс жоспарына сәйкес үш тілді жетік меңгерген жастар арасында «Тіл шебері – 2017» қалалық байқауын өткізді.

Алматыда «Пушкин оқулары» өтті

22 мамырда Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын» жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жоспарына сәйкес славян халықтарының мәдениеті мен әдебиетін кеңінен насихаттауға бағытталған «Пушкин оқуларын» өткізді.

Алматыда «Тіл - татулық тірегі» атты қалалық фестиваль өтті

Алматы қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2017-2019 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2017 жылға арналған жұмыс жоспарына сәйкес 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күніне орай Алматы қаласындағы этно-мәдени орталықтардың өнер ұжымдары мен өнерлі өзге ұлт өкілдерінің қатысуымен «Тіл - татулық тірегі» атты қалалық фестиваль өткізді.

Мемлекет басшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы

Мемлекет басшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы

«Тіл – парасат» қалалық байқауы өз мәресіне жетті

«Тіл – парасат» қалалық байқауының қазылар алқасының мүшелері байқаудың ережесінде белгіленген шарттар мен талаптар бойынша байқауға қатысқан 13 үміткердің тапсырмаларды орындау деңгейін жеке-жеке талқылай келе, қазылар алқасы бірауыздан төмендегідей шешім қабылдады

«Тіл мерейі» («Қазақ тілінің үздік оқытушысы») қалалық байқауының жеңімпаздары анықталды

Мемлекеттік тіл саясатын кеңінен насихаттау және қазақ тілін үйрету сапасын артыру мақсатында өткен «Тіл мерейі» қалалық байқауының жеңімпаздары анықталды

«Көркемсөз оқу шеберлері» қалалық байқауы өз мәресіне жетті

Мемлекеттік тіл саясатын кеңінен насихаттау, талантты жастарды жан-жақты көтермелеу мақсатында көркемсөз оқу шеберлігін игерген 18-35 жас аралығында азаматтардың арасында «Көркемсөз оқу шеберлері» қалалық байқауы өткізілді.

«Тілдарын» республикалық байқауында Алматының абыройы асқақтады

2016 жылғы 13-14 қазанда Ақмола облысының Бурабай ауданының «Балдәурен» республикалық оқу-сауықтыру орталығында үш тілді жетік білетін жастар арасында республикалық «Тілдарын» байқауы өтті.

Баспасөз күніне орай «Мемлекеттік тіл және бұқаралық ақпарат құралдары» қалалық байқауының жеңімпаздары мен жүлдегерлері анықталды

«Мемлекеттік тіл және бұқаралық ақпарат құралдары» қалалық байқауының қазылар алқасының мүшелері байқауға қатысушылырдың еңбектеріндегі көтерілген мәселенің өзектілігі мен мазмұн тереңдігі, материалдың қоғамдық пікір туғызу деңгейі, журналистің стилдік шеберлігі туралы әрқайсысы өз ойларын білдірді.

Рухы еркін халық қана ұлы істерді атқара алады

2015 жылдың желтоқсан айының 4 жұлдызында Елбасымен бірге Тәуелсіздіктің іргетасын қаласқан көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Төлеубек Әбдіқадыровтың тұрған үйіне орнатылған ескерткіш тақтаның салтанатты ашылу рәсімі өтті.

«Ана тілім - ән-жырым» атты қалалық байқауы

Алматы қаласының Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес және Басқарманың 2015 жылға арналған жұмыс жоспарын жүзеге асыру мақсатында Тәуелсіздік күні мерекесіне орай ағымдағы жылдың 10 желтоқсан күні Жетісу ауданы әкімдігінің мәжіліс залында «Ана тілім - ән-жырым» атты қалалық байқау өткізілді.

ON-LINE негізіндегі Халықаралық ғылыми-теориялық конференция өткізілді

2015 жылдың 25 қараша күні ҚазМемҚызПУ-дың Конференция залында Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы мен Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің Қазақ әдебиеті кафедрасының ұйымдастыруымен Қазақ хандығының 550 жылдығына орай «Мемлекеттік тіл саясатының өзекті мәселелері және қазақ әдебиетіндегі ұлттық мұрат, халықтық идея негіздері» атты ON-LINE негізіндегі Халықаралық ғылыми-теориялық конференция өткізілді.

Қалалық «Тіл – парасат» байқауы өз мәресіне жетті

2015 жылы 11 қараша күні «Орталық мемлекеттік мұрағат» ғимаратының конференц залында қалалық «Тіл – парасат» байқауы өткізілді. Аталмыш шара Алматы қаласы әкімдігінің 2014 жылғы 1 сәуірдегі № 2/212 «Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Алматы қаласының 2014 – 2016 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» қаулысын жүзеге асыру мақсатында және Басқарманың 2015 жылға арналған жоспарына сәйкес мемлекеттік тілді меңгерген 16-22 жасқа дейінгі орыс жастары арасында ұйымдастырылды.

Батыр рухына тағзым

Алматыда Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Талғат Жақыпбекұлы Бигелдиновтің құрметіне ескерткіш тақта орнатылды. «Өткенді тану, тарихты терең пайымдап, оған әділ баға беру – үлкен парасаттылық пен жауапкершілікті талап етеді» деген Елбасымыздың сөзі аталмыш шараның басты ұраны іспеттес.

Олимпиада ойдағыдай өтті

Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы “Тіл – тұнық ойдың кәусары” атты қалалық олимпиадасын өткізді. Олимпиаданың мақсаты мен міндеті жастардың арасында мемлекеттік тіл саясатын кеңінен насихаттау, қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейту және дарынды жастарға жан-жақты қолдау көрсету.

«Ана тілім – ардағым 2015»

22 қыркүйек «Қазақстан халқы тілдерінің күні» мерекесіне орай Алматыда «Ана тілім – ардағым» атты қалалық фестивалі өтті. Аталмыш фестивальде Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының жыл бойы атқарған жұмыстары қала басшысы мен шаһар тұрғындарына таныстырылды. Мерекелік шара «Алатау» мәдениет орталығында өтіп, оған қала басшылығы, қоғам қайраткерлері мен зиялы қауым өкілдері, БАҚ мамандары және қала тұрғындары жиылды.

Абай мұрасы – ұрпаққа ұлағат

Ұлы Абайдың туғанына 170 жыл толуына орай Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы «Абай оқулары» қалалық байқауын өткізді. Байқауға көркемсөз оқу және ән айту шеберлігін қатар игерген 16-22 жас аралығындағы Қазақстанның этнос өкілдері қатысты.

Мемлекеттік тіл – менің тілім

Жыл сайын Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен өткізілетін «Мемлекеттік тіл – менің тілім» атты қалалық байқауы өз мәресіне жетіп, жеңімпаздары анықталды. Тартысты бәсекеде шаһарымыздың жеті ауданынан арнайы іріктелген жеті топ өз таным-білімі мен өнерлерін көрсетті.

Роза Жамановаға ескерткіш тақта орнатылды

Халқымыздың аяулы перзенті, КСРО халық әртісі, қазақтың опера әншісі Роза Жаманова тұрған үйге салтанатты түрде ескерткіш тақта орнатылды. Ескерткіш тақтаның ашылу салтанатына қала әкімдігі өкілдері, әртістің өмірдегі және өнердегі әріптестері мен туған-туыс, жақындары жиылды.

Үздік журналистер марапатталды

Баспасөз күніне арналған «Мемлекеттік тіл және БАҚ» қалалық байқауы өз мәресіне жетті. Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы ұйымдастырған іс-шараға қатысуға биыл 33 журналист өтініш білдірген.

Пушкин және Шевченко оқулары – 2015

Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқарамасының ұйымдастыруымен «Пушкин және Шевченко оқулары» атты мәдени шара өткізілді. Славян халықтарының мәдениеті мен әдебиетін кеңінен насихаттауға бағытталған іс-шараға арнайы құрметті қонақтар, славяндық ұйым өкілдері мен дарынды жастар қатысты.

Тарих ғылымының тарланы – Бекмаханов

Алматыда тарих ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР Ғылым академиясының корреспондент мүшесі Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов тұрған үйге ескерткіш тақта орнатылды.

Ер есімі – ел есінде

Ұлы Жеңістің 70 жылдығына орай Кеңес Одағының Батыры Бенберин Василий Митрофановичтің құрметіне арналып ескерткіш тақта орнатылды. Батыр өмірінің соңғы жылдарын Зенков пен Шевченко көшелерінің қиылысында орналасқан үйде өткізген.

Бір шаңырақ астында

Бірлігі мен ынтымағы жарасқан көпұлтты еліміз көпке үлгі екені ақиқат. Бүгінде ұлттар достығы жөнінде Алматы қаласы әкімдігінің бастамасымен үлкен іс-шаралар тұрақты түрде ұйымдастырылып келеді.

Тіл мерейі

Шаһарымызда Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен «Тіл мерейі» атты қалалық байқау өткізілді. Аталмыш сайысқа қаланың 8 ауданынан үздік шыққан оқытушылар қатысты.

Алматы Морис Симашконы еске алды

Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына орай, Қазақстанның халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Морис Симашконың үйіне ескерткіш тақта орнатылды. Ол Чайковский мен Жамбыл көшелерінің қиылысында орналасқан үйде 1978-1999 жылдар аралығында тұрған.

«Тіл – парасат» қалалық байқауы

Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқарамасының ұйымдастыруымен «Тіл – парасат» қалалық байқауы өтті. Басты мақсаты жастардың арасында мемлекеттік тіл саясатын кеңінен насихаттау, қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейту және дарынды жастарға жан-жақты қолдау көрсету. Сайысқа мемлекеттік тілді еркін меңгерген 14 пен 22 жасқа дейінгі орыс жастары қатысқан еді.

Әз-ағаға – алғыс

Алматы қаласындағы Құрманғазы мен Мәуленов көшелерінің қиылысына қазақ халқының жауынгер жазушысы Әзілхан Нұршайықовқа арналып ескерткіш тақта орнатылды. Қала әкімдігінің ұйымдастыруымен өткен ресми шараға қазақтың зиялы қауым өкілдері, жазушының замандастары мен туған-туыстары жиылды. Ілінген ескерткіш тақта Әз-ағаны ұлықтаудың, оның ұрпақ алдындағы атқарған еңбегіне деген құрмет пен алғыстың көрінісі.

Тіл – тұнық ойдың кәусары

Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы “Тіл – тұнық ойдың кәусары ” атты қалалық олимпиадасын өткізді. Олимпиаданың мақсаты мен міндеті жастардың арасында мемлекеттік тіл саясатын кеңінен насихаттау, қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейту және дарынды жастарға жан-жақты қолдау көрсету.

Тіл туралы Заңға – 25 жыл

Тіл туралы заңымыздың қабылданғанына 25 жыл. 22 қыркүйек Қазақстан халқының тілдері күні мерекесіне орай «Ана тілім – ардағым» атты фестиваль өткізілді. Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы ұйымдастырған бұл іс-шара қаладағы барлық қоғамдық ұйымдардың мемлекеттік тіл саясатын тиімді жүргізу, ынтымақтастықты, рухани тұтастықты, қазақстандық патриотизмді нығайту мақсатын көздейді.

Қалалық «Абай оқулары» байқауы

Қалалық «Абай оқулары» байқауының жеңімпаздары белгілі болды. Жеті ауданнан іріктелген топтан Жаңа технологиялар колледжінің студенті Шмыгалев Дмитрий үздік деп танылды. Дмитрий Әуезов ауданының намысын қорғай келген. Екінші орын Түрксіб ауданынан келген Республикалық «Аяжан» медицина колледжінің студенті Саутжан Марупқа, ал үшінші орын Алатау ауданынан №151 ЖББМ-нің оқушысы Ян-вай Мадинаға бұйырды.

«Мемлекеттік тіл – менің тілім» қалалық байқауы өтті

Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен «Мемлекеттік тіл – менің тілім» қалалық байқауы өткізілді. Байқаудың басты мақсаты қазақ тілінің қолданылу аясын дамытып, мемлекеттік тіл саясатын насихаттау.

Ермек Серкебаевқа ескерткіш тақта орнатылды

Шаһарымызда Қазақстанның халық әртісі, Социалистік Еңбек Ері, белгілі опера әншісі Ермек Серкебаевтің құрметіне арналып ескерткіш тақта ашылды. Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен өткен жиынға елге қадірлі, қоғамға сыйлы қауым өкілдері, әншінің өмірдегі және өнердегі дос-жарандары, туған-туыстары келді.

Ұлыны ұлықтау

«Қазақтың бас ақыны – Абай Құнанбаев. Онан асқан бұрынғы-соңғы заманда қазақ даласында біз білетін ақын болған жоқ» деген екен Ахмет Байтұрсынұлы. Бұл пікірмен кез келген иісі қазақ баласы келісері сөзсіз. Бүгінде елімізде ақын құрметіне арналған түрлі іс-шаралар, байқаулар мен мүшайралар ұйымдастырылып келеді.

Журналистер бәйгесі мәреcіне жетті

Дәстүрге айналған журналистер додасы бұл жылы да жалғасын тапты. Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен «Мемлекеттік тіл және БАҚ» қалалық журналистер байқауы өтті. Байқау мақсаты – мемлекеттік тіл саясатын нығайту, қаламгерлер қауымының шығармашылығына қолдау көрсету.

Ұлт бірлігі – мемлекеттік тіл

Қазір қоғамымызда көп тілді игеру білім шыңынан көрінудің басты нұсқауы болып тұр. Қазақ тілінен бөлек орыс, ағылшын, қытай, түрік, француз, корей сияқты тілдерді үйренуге сұраныс та аз емес.

Пушкин мен Шевченко оқулары

Алматы қаласында жыл сайын өтетін дәстүрлі «Пушкин және Шевченко оқулары» атты іс-шара биыл да өз жалғасын тапты. Ресей ақыны, орыс әдебиетінің классикалық үлгісін қалаушы А. Пушкин және украин елінің әйгілі ақыны Т. Шевченко шығармалары жастар арасында насихатталды.

Сазгер мұрасы өлмейді

Алматы қаласында қазақтың төл музыкасын оркестрлік үлгімен тұңғыш дыбыстаушы, әйгілі күйші-сазгер Нұрғиса Тілендиевке арналған мұражай-пәтер ашылды. Іс-шараға Алматы қаласының әкімі Ахметжан Есімов, өнер қайраткерлері және өнер тұлғасының жақын туыстары жиылды.

«Жылқы жылғы жүздесу»

Жуырда Алматы қаласында Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері,Мемлекеттік сыйлық иегері, белгілі ақын Ұлықбек Есдәулеттің 60 жылдық мерейтойына арналған «Жылқы жылғы жүздесу» атты әдеби-сазды кеш болып өтті.

Береке басы – бірлік

Қазақстан Жазушылар одағында 1-мамыр  – Қазақстан халқының бірлігі күніне орай «Тіл – татулық тірегі» атты фестиваль өтті. Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастырылуымен өткен іс-шараға өзге ұлт өкілдері қатысты. 

Ұлттық рухты асқақтатқан «Түркістан»

Ұлттық мұратты ту еткен «Түркістан» халықаралық газетіне 20 жыл толды. 1994 жылы жарық көрген газет, бүгінде еліміздің ақпарат әлеміндегі іргелі басылымға айналды. Іргесін Қалтай Мұхамеджанов, Әбдіжәміл Нұрпейісов қалаған газет қазір Қазақстанның барлық аймақтарымен қоса көрші мемлекеттерге де таралады.

«Жеті жұрттың тілін біл»

Жуырда Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен қалалық «Тіл шебері – 2014» байқауы өтті. Сайыстың шарты бойынша қатысушы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде еркін сөйлеп, өз ойын айқын жеткізе білуі тиіс.

Тіл мерейі – ел мерейі

«Тәрбие басы – тіл» демекші, қазақ тілінің ұғынықты әдіс-тәсілмен оқытылуы ең алдымен, қазақ тілі оқытушыларының білім дәрежесімен тығыз байланысты. Тәуелсіздік алғалы елімізде тіл мәселесіне зор мән беріліп келеді. Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін көтеру жолындағы іс-шаралар жүйелі түрде атқарылуда.

Жас лингвистер сынға түсті

Әрбір елдің сөз байлығынан халықтың бүгінгісін ғана емес, өткендегісін де білуге болады, өйткені өткендегісін білген халық бүгінгісіне де мығым болып, болашағын дұрыс болжайды.

Мемлекеттік тіл саясатының өзекті мәселелері

Алматы қаласы әкімдігінің Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы, әл‑Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетімен бірлесіп, 29 қараша 2013 жылы «Мемлекеттік тіл саясатының өзекті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-әдістемелік конференциясы өтті. Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын орындау, қазақ тілінің қолданылуын дамыту, мемлекеттік тіл саясатын насихаттау мақсатында ұйымдастырылды.

Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тілдің қызмет атқаруының мәселелері мен келешегі

Алматы қаласы Қазақстан халқы ассамблеясы, ҚР БҒМ ҒК философия, саясаттану және дінтану институтының ұйымдастыруымен 27 қараша, 2013 жылы «Қазақстан Республикасында мемлекеттік тілдің қызмет атқаруының мәселелері мен келешегі» атты II қалалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті. Конференцияның негізгі мақсаты – мемлекеттік тілдің мәртебесін арттырудың тиімді жолдарын талқылау.

Қоғам қайраткеріне құрмет көрсетілді

Алматы қаласы әкімдігі Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен 25 қараша, 2013 жылы, мемлекет және қоғам қайраткері Фазыл Кәрібжанов тұрған үйге ескерткіш тақтаның салтанатты ашылу рәсімі өтті.

Көркемсөз оқу шебері аудандық байқауы

Қазақстан Республикасында Тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар жұмыс жоспарына сәйкес Алатау аудандық тілдерді дамыту және мәдениет бөлімінің 2013 жылға арналған жұмыс жоспарын жүзеге асыру мақсатында Алатау аудандық тілдерді дамыту және мәдениет бөлімінің ұйымдастыруымен 13 қараша, 2013 жылы «Көркемсөз оқу шеберлері» аудандық байқауы өтті. Аталмыш байқаудың мақсаты – мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту, көркем әдебиетті насихаттауды жандандыру, халық арасында талантты, талапты жастарды іздеп табу болып табылады. Байқауға ауданнан 17 үміткер қатысып, өз шеберліктерін ортаға салды.

Көркемсөз оқу шебері аудандық байқауы

Қазақстан Республикасында Тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар жұмыс жоспарына сәйкес Түрксіб аудандық тілдерді дамыту бөлімінің 2013 жылға арналған жұмыс жоспарын жүзеге асыру мақсатында Түрксіб аудандық тілдерді дамыту бөлімінің ұйымдастыруымен 12 қараша, 2013 жылы «Көркемсөз оқу шеберлері» аудандық байқауы өтті. Аталмыш байқаудың мақсаты – мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту, көркем әдебиетті насихаттауды жандандыру, халық арасында талантты, талапты жастарды іздеп табу болып табылады. Байқауға ауданнан 20 үміткер қатысып, өз шеберліктерін ортаға салды.

«Көркем аударма және салыстырмалы әдебиеттану» конференциясы

Алматыда Рамазан Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының ұйымдастыруымен 7 қараша, 2013 жылы «Көркем аударма және салыстырмалы әдебиеттану» атты республикалық ғылыми конференция өтті. Конференция белгілі аудармашы, филология ғылымдарының докторы, профессор, халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі Нағима Жәлелқызы Сағандықованың 70 жылдық мерейтойына арналған бұл шарада Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің алғаш рет орыс тіліне аударылған таңдамалы шығармалары кітабының тұсаукесері өтті.

«Көптілді кеңістіктегі билингвалдық және көптілділікті оқытудың модельдері» семинары

Алматы қаласындағы, Достық үйінде 28-қазан, 2013 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясының «Тілдарын» тілдерді оқыту инновациялық технологияларының әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен «көптілді кеңістіктегі билингвалдық және көптілділікті оқытудың модельдері» атты семинар өтті.

Шертер шеберханасы ашылды

Елiмiз егемендікке қол жеткізгелі ұлттық құндылықтарымызға ерекше мән берді. Солардың алдыңғы сапында белгiлi өнер зерттеушiсi, ұстаз – Сапарбек Әлiұлы Дiлманов та бар едi.

Шығыс Қазақстанның Алматыдағы мәдени күндері

Елбасының «Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» мақаласында: Мәдениет пен өнер ордасы саналатын Алматы қаласы өзге аймақ орталықтарымен байланыс орнатуы тиіс» - делінген.

Терминологиялық секция отырысы

2013 жылдың 11 қазанында Алматы қаласы Әділет департаментінің құқықтық түсіндіру және халыққа заңдық көмек көрсету бөлімінің ұйымдастыруымен терминологиялық секцияның кезекті отырысы өткізілді.

«Тілдарын – 2013» қалалық олимпиадасы мәресіне жетті

Алматы қаласының Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес және Басқарманың 2013 жылға арналған жұмыс жоспарын жүзеге асыру мақсатында бірнеше тілді меңгерген жастар арасында «Тілдарын – 2013» қалалық олимпиадасын өткізді.

Медеу аудандық «Тілдарын-2013» олимпиадасы

Алматы қаласы Медеу аудандық әкімдігі 2013 жылғы 8 қазанда Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сай бірнеше тілді меңгерген жастар арасында «Тілдарын - 2013» атты аудандық олимпиада өткізді. Сайыстың өткізілу мақсаты: үш тілді – қазақ, орыс және ағылшын тілдерін жетік меңгерген жастарды анықтау болып отыр.

Қаратпа сөздерді қалай қолданып жүрміз?

2013 жылғы 18-қыркүйекте білімнің қара шаңырағы – Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің Магистратура және докторантура институтының филологиялық мамандықтары кафедрасының ұйымдастыруымен «Қазақ, орыс, ағылшын тілдеріндегі қарым – қатынас әдебі» атты ғылыми – танымдық семинар өтті. Семинардың басты мақсаты – күнделікті қолданыстағы қаратпа сөздердің қолданылу тәсілін кеңінен талқылау.

«Ана тілім – ардағым» фестивалі

Қазақстан халқы тілдері күні қарсаңында «Ана тілім – ардағым» дәстүрлі фестивалі өтті.

Тілге құрмет – елге құрмет

Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы – тіл. Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады, өз ұлтына басқа жұртты қосамын дегендер әуелі сол жұрттың тілін аздыруға тырысады. Ахмет Байтұрсынұлы

«Мәртебесі биік – мемлекеттік тіл»

Тіл – елдігіміздің қасиетті нышаны. Қазақ тілі-тәуелсіздіктің арқасында мемлекеттік мәртебесіне ие болып

Асыл сөзді іздесең

«Мен үшін екі мықты бар, оның бірі – әл-Фараби, екіншісі – Абай. Біреу менен: «Кеше қандай кітап оқыдыңыз? - десе, «Абай» деймін. «Бүгін ше?» десе, тағы да – Абай дер едім.»

Үздік журналистер анықталды

Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы жыл сайын журналистер күнінің қарсаңында «Мемлекеттік тіл және БАҚ» байқауын ұйымдастыруды дәстүрге айналдырған. Жүзден жүйрік шыққандары 21 маусымдағы салтанатты жиында марапатталды.

Алаш ардақтыларын ұрпақ ұмытпайды

Қазақтың тарихын, көне дәуірден бүгінге дейінгі өткен жолын зер сала қараған кісі ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлттық идеяны көреді. Ол – бірлік, дербестік идеясы еді. Әсіресе, осы бір рухты мінездің мейлінше танылған тұсы Алаш қайраткерлерінің өмір сүрген кезеңіне сәйкес келді. Олардың мұрасын жұрт жадында жаңғырту – бүгінгі күннің келелі мәселесіне айналып отыр. Бұл орайда Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы ұйымдастырған «Алаш оқулары» қалалық байқауының маңызы зор болмақ. Кеше Алматы қаласының Орталық мемлекеттік мұрағатында аталған іс-шараның жеңімпаздары анықталды.

Пушкин әлеміне саяхат

Перзентінің шын таланты танылып, жалпақ әлем бас иіп жатса, халықтың ұлылығы да сол емес пе?! Орыстың маңдайына біткен дәл сондай шоқжұлдыз ретінде, сөзсіз, Пушкин есімі ойға оралады. Рухты ақынның мұраларын оқи келе, оның жүректі дір еткізер дана жолдарының алдында үнсіз бас иеміз. Қаламызда қалыптасқан жақсы бір дәстүр бар. Жыл сайын ақынның шығармаларын насихаттау мақсатында «Пушкин оқулары» байқауы өткізіліп тұрады. Биыл да бұл жарыс күн тәртібінен тыс қалмады.

Боздақтар рухына тағзым

Өткен ғасырдың 20-30 жылдары – қаймана қазаққа қалың нәубет әкелген қаралы кезең болды. Егіздің сыңарын – жау, ағайындыны бір-біріне дұшпан еткен кеңестік жүйенің салқын саясаты санамызды жаншып, салтымыздан айыруға барын салды. Оған араша түскен асыл перзенттеріміздің бәріне «халық жауы» деген жаланы жапсырып, көзін құртуға асықты. Қыршыннан қиылған қаншама ғұмырлар – біздің жүректегі орны толмас үлкен өкінішке айналды. Жыл сайын 31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні қарсаңында сол боздақтардың ұрпақтарын жинап, алқалы жиын өткізу дәстүрге айналған.

Білімдіге өріс кең

Еліміздің жоғары білім беру саласында жүргізіліп жатқан ауқымды реформалар сапа мен интеграция векторына бөлінді. Болон принциптерін жү­зеге асыру бағыты отандық жоғары мектеп шең­берінайтарлықтай кеңейтуде. Сонымен қатар, ғылымды жаңаша басқару және инновация ісін ынталандыру шаралары енгі­­­зі­ліп, қазақстан­­дық жоғары оқу орындарының жаңа сипаты қалыптасып үлгерді. Бұл бағыттағы мәселелер бүгін өткен «Жоғары білім беру саласындағы халықаралық симпозиумда» талқыланды.

Жұртшылыққа жаңа кітап жол тартты

Рухани қазынамыз жаңа жанрдағы көлемді дүниемен толықты. Ұлы ғалым Шоқан Уәлихановтың өмірімен қоса, шығармашылық мұрасын қырық жылға жуық уақыт зерттеген академик Әділ Нұрманов жуырда жаңа шығармасын көпшілікке ұсынды.Бүгін Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасында «Шоқан сагасы» атты декатомның таныстырылымы өтті.

«Қазақ» газетінің бізге беймәлім саны табылды

Алаш жұртының алғаш санасын сілкіп, қазақ даласының қоғамдық-саяси және мәдени-ағартушылық өміріне 5 жылдай қызмет еткен «Қазақ» газетінің 100 жылдығы – еліміз үшін мерейлі мереке екені даусыз. Осыған орай бүгін Ықылас атындағы Ұлттық музыкалық аспаптар мұражайында дөңгелек үстел ұйымдастырылды. Басқосу барысында «Қазақ» газетінің тарихынан сыр шертіліп, жұртшылық тың деректермен танысты.

Қазақстан филологтарының тұңғыш съезі өтті

Елбасы бір сөзінде: «Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер – бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан сол деңгейде болады. Сондықтан ұстазға жүктелетін міндет ауыр» деген болатын. Осы орайда еліміздің білім беру саласындағы түйткілді тұстар – қоғам үшін маңызды жауапкершіліктің бірі болып отыр. Бұл мәселелер мамырдың 16-17 күндері Астана қаласында өткен «Қазақстанда филологиялық білім беруді дамытудың негізгі басымдықтары» атты Қазақстан Республикасы филологтарының съезінде талқыланды.

Тарихтың тамырын іздесең

Даңқты қолбасшы Бауыржан Момышұлының бір сөзі бар, «Аспанда – Құдай, жерде – архив» деген. Өткеннің өрнегі, тарихтың тамырын іздесең, бәріне де – мұрағат сөрелеріндегі дүниелер куә. Осынау игіліктің қыры мен сырын насихаттайтын іс-шаралар қазіргі күнде керек-ақ. 17 мамырда Алматы қаласының Орталық мемлекеттік мұрағатында өткен «Қазіргі қоғамдағы мұрағаттың рөлі» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция – осы реттегі игі бастамалардың бірі болды.

Ыспандияр Ақайұлы: «Ғылым ұлттық тілде сөйлемесе, көсегесі көгермейді»

Технологияның дәуірі өркендеп тұрған бүгінгі шақта терминдер қатары күн сайын артыпкеледі. «Оларды біздің тілдік қолданысымызға қазақша баламасымен енгізу керек», - дейді мамандар. Бұл мәселе бүгін Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде өткен республикалық терминологиялық комиссияның жиналысында талқыланды.

Ұрпақтар ұмытпайтын ұлы жеңіс

Сұрапыл соғыстың аяқталып, бейбіт күннің таңы атқалы да 68 жыл өтіпті. Зұлматтың зіл батпан жүгін арқалап, туған жердің топырағын жанын сала, барын сала қорғаған батыр бабаларымыздың алдында борыштар екеніміз естен шықпауы керек. Ұлы жеңісті ұлықтаған балғындар бүгін Сапарғали Бегалин атындағы мемлекеттік балалар кітапханасына жиналды. «Ерлігі батырлардың мәңгі есте» атты мерекелік кешке Ұлы Отан соғысының ардагері Камал Үмбетов пен республикалық «Ана тілі» газеті бас редакторының орынбасары Нұрперзент Домбай қатысты.

Тәрбие ошағындағы толайым істер

«Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген қисынды қағиданы құлағына құйған біздің халық бала тәрбиесіне бей-жай қарамаған. Жас ұрпақтың тәлімі үшін ең бірінші ата-ана жауапты болса, одан кейінгі салмақ тәрбиешіге түседі. Қазіргі күні олардың алдындағы үлкен міндет – қазақы дүниені қанына сіңдіріп, рухшыл жүректерді тәрбиелеп шығару болып отыр. Осындай игі істі қолға алған мектепке дейінгі мекемелердегі қазақ тілінің оқытушылары арасында «Қазақ тілінің үздік оқытушысы» қалалық байқауы ұйымдастырылған болатын. Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының бастамасымен өткен іс-шара арқылы қала балабақшаларындағы қазақ тілінің жай-күйін бағамдауға мүмкіндік туды.

Заң саласының қазақшасы ақсап тұр

Мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру мәселесі – қоғамның басты борышы болып отыр. Бұл төңіректегі сауалдар бүгін Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде өткен «Білім және құқық шығармашылық процесінде мемлекеттік тілдің қолданылуы» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияда талқыланды.

Жаңа әліпбидің жаңалығы неде?

Әліпбиді кириллицадан латын әрпіне көшіру мәселесі – тәуелсіздік алғалы бері талқыланып келе жатқан тақырыптардың бірі. Өткен жылдың соңында Елбасымыз сол үдерістің нақты уақытын белгілеп, бұл даудың ақырғы нүктесін қойған болатын. Әзірге жаңа реформаны жақтайтындар да, ат-тонын ала қашып даттайтындар да бар. Дәл осы сұрақ кеше Халықаралық бизнес академиясының колледжінде өткен «Латын әліпбиіне көшу: тиімді және тиімсіз жақтары» атты дөңгелек үстелде де талқыланды.

Ғылымға бетбұрыс байқалуда

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің жоғары оқу орнына дейінгі білім беру факультетінде дәстүрлі «Жер - біздің ортақ үйіміз» атты халықаралық ғылыми-студенттік конференция өтті. 1985 жылдан бері жалғасып келе жатқан дәстүрлі іс-шара биыл 18-рет ұйымдастырылып отыр.

Бір шаңырақ астында

Қазақстан халқының бірлігі күнін мерекелеу бүгінгі таңда бейбіт өмір кешіп отырған біздің ел үшін ыстық ықылас пен достық ниеттің дәстүріне айналды. «Біз ұлы жолға шықтық, арманды сапарға аттандық, қолымызда тәуелсіздіктің көк туы, Елтаңбамызда – бар халықтың басын біріктірген киелі шаңырағымыз бар», - деген Елбасымыздың сарабдал саясатының арқасында Қазақстандағы 130-ға жуық ұлт пен ұлыс өкілдері тату-тәтті өмір сүріп жатыр. Осындай мерейлі мейрамның қарсаңында Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен «Тіл – татулық тірегі» атты мерекелік іс-шара өтті.

Қазақстан ғылымының қарқыны қандай?

Егемендік алғаннан бері елімізде адам капиталының дамуына ерекше көңіл аударылып келеді. Оның жүйелік бастамасының бірі – зияткерлік ұлтты қалыптастыру болып отыр. Бұл үрдістің маңызды құрамы – отандық ғылыммен тікелей байланысты. Осыған орай 5-12 сәуір аралығында «Қазақстан-2050» стратегиясы: Білім-Ғылым-Инновациялар» атты республикалық форумы өтті.

Жастарымыз жеті жұрттың тілін біледі

Көп тіл білу – көпті танудың кепілі іспеттес. Әсіресе, полиглоттық өнер жастардың бойынан табылып жатса, жасампаз еліміздің ертеңі үшін ең қуатты құралдың бірі болмақ. Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы білім беру жүйесіндегі басым бағыттардың қатарында көп тілділікті ерекше атап көрсеткен болатын. Бұл жайт оқу орындарының барлық салаларына жаңа талап, жаңа міндеттер қойып отыр. Осы мақсатта көп тілділікті насихаттайтын түрлі байқаулар мен іс-шаралар өткізіліп келеді. Солардың бірі жуырда КИМЭП университетінде болды. Жыл сайынғы дәстүрге айналған «Заманауи тілдер фестивалі» биыл бесінші рет ұйымдастырылып отыр.

Балалар әдебиеті бір жасқа есейді

«Бала – адамның бауыр еті, көз нұры» деген тәмсілді ұстанған қазақ қай заманда да жас ұрпақтың тәрбиесіне терең мән берген. Ал тәрбиенің тетігі – кітапта екені белгілі. Бүкіл әлем 2 сәуір - дат ертегішісі Ханс Кристиан Андерсеннің туған күніне орай, балалар әдебиетінің халықаралық күнін атап өтеді. Осы күні Сапарғали Бегалин атындағы мемлекеттік балалар кітапханасында «Кітап патшасының кейіпкерлері шақырады» атты мерекелік кеш ұйымдастырылды.

Адам болар бала алысқа қарайды

Адам болар бала алысқа қарайды Қай дәуірде болмасын, ел келешегінің кемел болуы – жастардың жігері мен санасына байланысты. «Білекті бірді, білімді мыңды жығады» деген қазақы қағиданың қаншалықты дұрыс екенін қазіргі қоғам дәлелдеп отыр. Білімнің бәсін бәрінен биік қойғандардың несібесі де мықты болмақ. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің жоғары оқу...

Тіл мәселесі – басты назарда

Тіл мәселесі – басты назарда Күрмеуі күрделі тіл мәселесі қоғамымыздың дертіне айналғалы қашан. Буыны бекімеген бала ұрпақтың бойына қазақы тәрбиені сіңдіріп, тілін таза сақтау – біздің ендігі борышымыз болып отыр. Елбасымыз бір сөзінде: «Біз өзіміздің ұлттық ойлау жүйемізді, тарихи танымымызды, рухани мәдениетімізді барынша терең дамыта отырып, барлық салада рухани тәуелсіздікке...

«Үздік аудармашы» үздікті анықтады

«Үздік аудармашы» үздікті анықтады Бүгін қаламыздың ең үздік аудармашысы анықталды. Алатау ауданының әкімдігінде өткен «Үздік аудармашы» байқауының қалалық кезеңі аяқталып, жеңімпаздардың есімі белгілі болды. Мәдениетаралық коммуникация дамыған дәуірде аударма ісінің алар орны айтарлықтай екені ақиқат. Кезінде қазақтың даңқты батыр ұлы Бауыржан Момышұлы «Өз тілінің сұлулығын сезінбей, өзге тілдің сұлулығын сезіну...

Алда – жауапты сын

Үштілділік – кемел келешектің кепілі Қазіргі таңда Қазақстан үшін үштілділік – бәсекеге қабілетті елдер қатарына апарар басты баспалдақтардың бірі. Бұл бағдарламаны мектеп кезінен бастап балаларымыздың бойына сіңірсек, нәтижелі іс болатыны даусыз. Осы орайда, бүгін "Өрлеу" Алматы қаласы бойынша педагог қызметкерлерінің біліктілігін арттыру институтында «Үштілді білім беруде тұлғаның мәдениеттілігін...

Үштілділік – кемел келешектің кепілі

Алда – жауапты сын Бір айдай бұрын басталған дәстүрлі «Үздік аудармашы» байқауының аудандық кезеңдері де өз мәресіне жетті. Жүзден жүйрік шыққандарды енді алда жауапты сын күтіп тұр. Бес түрлі сайыс бойынша додаға түскен үміткерлер өз білімдерін дәлелдеп, аудармашылық қабілеттерінің қаншалықты деңгейде екенін анықтап берген болатын. Терминдер мен ресми құжаттарды аударуда айтарлықтай...

Үздік аудармашыны анықтар сәт алыс емес

Үздік аудармашыны анықтар сәт алыс емес Қаламыздың ең үздік аудармашысын анықтайтын дәстүрлі «Үздік аудармашы» байқауы басталып та кетті. Биылғы байқаудың бір ерекшелігі – аудандарда жеке дода өткізіліп, одан оза шапқандар ғана қалалық кезеңге қатыстырылмақ. Мәдени өмірдің өзекті саласы, халықтар арасындағы үзілмейтін үрдістің күнделікті көрінісі ретінде аударма мәселесі – қоғам...

«Сиқырлы қалам» сыйға тартылды

«Сиқырлы қалам» сыйға тартылды Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұжымы кеше № 4 балалардың арнайы коррекциялық мектеп-интернатында болып қайтты. Кездесу барысында Тілдерді дамыту және үйлестіру жұмыстары бөлімінің бастығы Бақыт Қалымбетов оқушыларға «Сиқырлы қалам» интерактивті оқу-әдістемелік кешенін таныстырды. Республикамызда тұңғыш рет қолданысқа енгізіліп отырған инновациялық тіл...

Жаңа әліпбиді жұртшылық жатсынбайды

Алдымызда тұрған меже мен міндеттің бірі - 2025 жылы еліміздің латын әліпбиіне көшуі екендігін Елбасы қадап айтқан болатын. Бұл мәселе бұдан бұрын да бірді-екілі ауызға алынып жүрді. Нұрсұлтан Әбішұлы 2006 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясының ХІІ сессиясында: «Латын әліпбиін қарайтын уақыт келді. Бұл мәселені кезінде кейінге қалдырған едік. Қалай болғанда да, латын әліпбиі бүгінде телекоммуникациялық салаларда басымдыққа ие болып отыр. Сондықтан да, бұрынғы кеңестік елдердің көпшілігінің бұған көшуі де кездейсоқ емес. Мамандар осы мәселені зерттеп, нақты ұсыныстарын жасауы тиіс.

Тіл мәселелері талқыланды

Тіл мәселелері талқыланды Кеше ІІМ Ішкі әскерлері Алматы құрамасына қарасты № 7552 әскери бөлімінде тіл мәселесіне қатысты дөңгелек үстел өтті. «Мемлекеттік тіл саясатының бүгінгі тыныс-тіршілігі» деген атпен ұйымдастырылған басқосуға Алматы қаласы Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама басқармасы, қалалық әкімдік жанындағы «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, Әуезов пен Алатау аудандық тіл бөлімі және «Жас...

Қала басшысы тұрғындарға есеп берді

Қала басшысы тұрғындарға есеп берді 20 ақпанда Алматы қаласының әкімі Ахметжан Есімовтің тұрғындармен жыл сайынғы дәстүрлі есеп беру кездесуі өтті. Шаһар басшысы былтыр орындалған бірқатар шараларға тоқталып, енді алда атқарылатын жұмыстар жөніндегі жоспарларымен бөлісті. Әкімнің биылғы жылды «Қоғамдық көлік жылы» деп жарияласақ деген ұсынысы тұрғындардың көңілінен шықты. Алдағы уақытта...

Қазақты оятқан «Қазақ» - 100 жаста

Отандық публицистиканың алтын діңгегі саналатын «Қазақ» газетіне биыл - 100 жыл. Осы мерейтой құрметіне бүгін Ғылым ордасында «Ахмет Байтұрсынұлы – қазақ руханиятының көсемі» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті.

Көкейтесті

Бірегей құндылығымызды қастерлейік

Қазақ халқы қашаннан өзіне тән ұлттық ерекшеліктері мен құнды¬лық¬тарының құнын түсірмей ғасырдан-ғасырға, ұрпақтан-ұрпаққа жалғап, бүгінгі заманымызға жеткізді. Баба¬лардан мирас болған осы бірегей болмысымыздың бүлдіргесін бүл¬дір¬мей, құндылығымызды қадірлеу біздің қаперден шығармауға тисті қағи¬даларымыздың бірі екені сөзсіз.

Тіл – жетік білетіндерге жақсы тетік

Қайнаған тіршіліктің ортасындағы Алматыда күн сайын түрлі мәселелердің туындауы да заңдылық. Алматы – еліміздегі ең ірі мегаполис. Мұнда қазақтың ғылымы да дамыған. Мұнда қазақтың зиялы қауым өкілдері де шоғырланған. Тілдік орта да осында.

Аударма дәлдікті қажет етеді

Еліміздің экономикалық әлеуетін көтеріп, демократияны дамытумен қатар Елбасы «Қазақстанның болашағы – қазақ тілі» екендігін әрдайым ескертіп, «Қазақстан – 2050» Стратегиясында әрбір қазақстандық үшін қағида ретінде: «Тілге деген көзқарас, елге деген көзқарас» деп баса айтқаны баршаға белгілі.

Қазақ тілі әлемде 70-тіл: түркі тілдері 5-орында

Қазақ тілі таралуы мен сөйлеушілер саны жағынан әлемде 70-орында.

Ұлттық таным жаңғыруы үшін тіл жетілуі тиіс

Жер беті аймақтарының бір бөлігін ұзақ жылдар бойы мекен еткен адамдардың тұрмыс-тіршілігі, кәсібі, өмір сүру салтының ортақтығына, ортақ мақсат-мүдделеріне байланысты және сан алуан тарихи жағдайларға орай, өзіндік өзгешеліктері айқындалып, белгілі бір ұлттың қалыптасатыны белгілі.

БАЛАМДЫ ҚАЙ ТІЛДЕ ОҚЫТАМЫН?

Қазақстанның тәуелсіздік алғанына 23 жылдан асқанда осындай сұрақ қойып, бас қатыру – нағыз масқара емес пе?

КОГДА КАЗАХСТАН ПРИЗНАЕТ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ЯЗЫК?

Законодательный парадокс состоит в том, что есть статус казахского языка, но нет закона об этом. Раз нет закона – нет и статуса?

Қазақстандық БАҚ-та мемлекеттік үштұғырлы (үштілді) тіл саясаты жүзеге асырылуда ма?

2006 жылы Қазақстан халықтар Ассамблеясында Елбасы алдағы үштілді мемлекеттік саясат хақында сөз қозғады, кейін 2007 жылы Елбасының Жолдауында үштілді тіл саясатын кезең бойынша жүзеге асыру мәдени жобасын ұсынды. Тілдерді дамыту мен қолдануға арналған мемлекеттік бағдарламасының әр этаптық, онжылдық жоспарлау мен жүзеге асыру стратегиясының құрылуы дәл осы үштілді саясаттың (осылай атағанымыз жөн шығар) негізінде қалыптасқан.

Шетелдік сөздерден тіліміз шұбарланып барады…

Тіл – ел тағдыры мен болашағы. Баянды болашағы бар ел үнемі ана тілінің бүгініне де, ертеңіне де елеңдеуі тиіс. Елдің елдігі, береке-бірлігінде, тату-тәтті тірлігінде және тілінің өміршеңдігінде. Әйгілі классик суреткер Шыңғыс Айтматов әдебиет пен тіл мәселесіне үнемі ой толғап отырған. Ол «Адам мен әлем. Жетпісінші жылдар» мақаласында «Халықтың өміршеңдігі оның тілінде. Әрбір тіл – өз халқы үшін ұлы. Біздің әрқайсымызда бізді туып-өсірген, бізге үлкен байлығын – өз тілін берген халық алдында өзіміздің перзентті парызымыз, оның тазалығын арттыра беру» деп тілінен айырыла бас¬таған бірқатар ұлттар мен ұлыстардың тағдырына жаны ашып, адамзатқа төнетін рухани қауіптің алдын алуға шақырған еді.

Мемлекеттік тілдің Интернеттегі мүмкіндігі

Елордадағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен екі брифинг те мемлекеттік тілдің интернет кеңістігіндегі жаңалықтарына арналды. Бірінші жиында Soyle.kzпорталының мобильді қосымшасы мен Bala.soyle.kz порталы таныстырылса, екіншісінде күніне кемінде 200 миллион адам пайдаланатын «Google-аудармашы» жүйесіне қазақ тілінің де енгізілгені паш етілді.

ТЕРМИНДЕР ТЕКСЕРІСТІ ҚАЖЕТ ЕТЕДІ

Таяуда «Нұр Отан» партиясы орталық аппаратында «Қазақстан. 2017 мақсаттары. Ұлттық іс-қимыл жоспары» сайлауалды тұғырнамасының «Халық бірлігі» бағыты бойынша сараптама тобының кезекті отырысы өтіп, маңызды тақырып арнайы талқыға түсті.

Ана тілі ана әлдиінен бастау алады

Сәбидің гуілі, бүлдіршіннің былдыры, баланың жаңа-жаңа шығып келе жатқан тілі – бұл адам болып қалыптасуға бағытталған алғашқы баспалдақтар емес пе?! Ендеше тіл ұрпақ тәрбиесіне тікелей байланысты. Ұрпақ тәрбиесі – қоғамның мәселесі десек, қоғамды құрайтын адам болған соң, әр адамның азаматтық парызы болмақ. Қай ұлттың болмасын келешегі тіліне тікелей байланысты.

ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ҚОРҒАНЫ

Ғұлама ғалым әл-Фараби: «Ғылымның сарайына кіретін адамның ары таза, жан-иманы кәміл, пейілі тура болуы керек. Ондай бола алмайтын адамдар өзін де, өзгені де былғамай, ғылымнан аулақ жүруі керек» деген екен.

ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ЕРЕЖЕЛЕРІНЕ РЕФОРМА КЕРЕК

Менің пікірімше, қазақ тілі¬нің ережелеріне күрделі реформа керек. Бұлай деуімнің себебі бар. Қазіргі қазақ тілінің стилистикасы орыс тіліне байланып қалған ау¬дарма тіл. Қазақ тілінің құрлымы «қыңырайып» тұрғанын көрмейтін дәрежеге жеткендейміз. «Ереже-леріміз» орыс тілін «өкпелетпеуге» икемделген, орысша сөйлем құру тәсіліне икемделіп кеткен.

Тілдік жүйе және табиғи заңдылық

Ұқсастыру – сан алуан ғылым, өнер салаларына қатысты заңдылық. Адам баласы жанды, жансыз қоршаған әлемді ұқсастыру арқылы да танып біледі, сөйтіп тың ұғымға қол жеткізеді. Хакім Абай «Болмасаң да ұқсап бақ Бір ғалымды көрсеңіз» дегенді бекер айтпаған. Ұқсастыра қарау, естіп сезіну нәтижесінде дүниенің жаңа сыры таныла алға адымдаймыз.

Қала тұрғындарының 62 пайызы қазақ тілін меңгерген

Мемлекеттік тіл саясатын жүзеге асыру үшін жергілікті бюджеттен 190 миллион теңге бөлініп отыр. Еліміздің ең ірі қаласы, қаржы, мәдениет және білім орталығы – Алматыда тіл саясатының кеңінен насихатталып, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде беделі артуының қоғамдық рөлі аса салмақты.

БЕС ЖЫЛДА ТІЛІМІЗ 36 ПАЙЫЗҒА ӨСТІ

«Мемлекеттік тілде құжат айналымының үлесі 2008 жылғы 50%-дан 86%-ға артты», деп хабарлады Мәдениет министрлігінің Тіл комитетінен. «Мемлекеттік тілде іс-жүргізудің салыстырмалы көлемі республика бойынша 2008 жылы - 50 пайыз болса, 2011 жылы - 82 пайызға, 2012 жылы - 84,6 пайызға жетті. 2013 жылы жалпы мемлекеттік тілдегі құжат айналымы 86 пайызды құрады», - делінген комитеттің бейсенбіде ҚазТАГ агенттігіне берген жазбаша жауабында.

Отбасы ана тілінде сөйлеуі тиіс

Алматы облысы бойынша Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуге мән беріп, осы жолда бірқатар іс-шараларды атқарып келеді.

Жапонияда қазақ тілін оқытатын сынып ашылды

Жапон елінің Саппоро қаласында орналасқан «Хоккайдо Университетінде» 2014 жылдың сәуір айынан бастап «қазақ тілі» сыныбы ашылды, – деп хабарлайды massaget.kz. Сыныпта он студент жапон-қазақ тілінде басылып шыққан «Қазақ тілінің грамматикасы және хрестоматиясы» атты кітаппен білім алуда.

Ана тілінен айныған ата-әжеден не қайыр?!

Ұлттың ұлт болып ұйысуы көп жағдайда оның тілі мен ділінің, салт-дәстүрінің бекемдігіне байланысты. Ал осы аталған құндылықтарды қалыптастырып, негіздеуші рухани бастаулар отбасылық тәрбиеде жатқандығы сөзсіз. Бұл отбасылық тәрбиенің адам өміріне әсер ететін тікелей ықпалын көрсетсе керек, өйткені отбасы мүшелері қай тілде сөйлеп, қай тілге көбірек басымдық берсе, жас ұрпақтың тілі де, дүниетанымы да солай қарай қалыптасып, дамымақ.

ҚАЗАҚ ТІЛІН БІЛМЕЙ, ҚАЗАҚША ҮЙРЕТУ МҮМКІН БЕ?

Ресей филологы Александр Драгункин 2014 жылдың күзінен бастап Астанада қазақ тілін үйретуге кіріспекші. А.Драгункин ағылшын және қытай тілін меңгерудің атақты зерттеу әдістемелерін жазған ғалым ретінде белгілі.

ШЕНЕУНІКТЕР ЕНДІ ШЕТ ҚАЛМАЙДЫ 2015 ЖЫЛЫ МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІ БІЛУ ШАРТ БОЛМАҚ

Талай жыл бойы жырлаған тілдің жыры бітер емес. Қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесіне қарамастан мемлекеттік қызметкерлерден қазақ тілін білуді талап етуге жүрегіміз дауаламайды. Жоғары билік эшелонынан ондай талапты енгізуге бірнеше рет талпыныс болғанымен, қоғам тарапынан кәдімгідей қарсылыққа ұшырап келгені бар. Сөйтіп мемлекеттік тіл мәселесі қоғамдық пікірде жеңіліске ұшырап, оны білуді міндеттеуді сәл кейінге шегеріп отырған жайымыз бар.

ТЕСТ ЖҮЙЕСІ МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІҢ ТЫНЫСЫН АША МА?

«Біздің кемшілігіміз – әркім тарих арқалатқан жүкті белгілі жерге апармай, соңындағыларға тастап кететіндігі» дегенді қазақтың Әлиханы – Әлихан Бөкейханов осыдан бір ғасыр бұрын айтып кетіпті.

Қазақ тілінде сөйлеу сәнге айналса...

Тіл – ұлт тәуелсіздігінің нышаны, егемендігінің көрінісі. Қандай құдіретті ұлт болмасын, «тілі жоғалған халықтың өзі де жоғалады».

ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІН НАСИХАТТАЙТЫН ҚАНША САЙТ БАР?

Ұлттық құндылықтарымыздың қолды болып жатқаны туралы БАҚ-тарда жазылып, теледидардан айтылып жүр. Бұл тақырыптың көкейкесті мәселеге айналуына виртуалдық кеңістікте көп насихатталмауы, кеңінен таратылмауы да себеп болса керек.

Іскерлік ортадағы мемлекеттік тіл: сұраныс пен ұсыныс

ХХІ ғасыр – іскер адамдар ғасыры. Өте іскер болсаң ғана жақсы нан тауып жей аласың. Бұл бәрінің миындақалыптасып қалған аксиома. Бұл ретте іскерлік ортаның өз тілі болады. Олар өзінше бір әлем. Демек, іскерлік ортада мемлекеттік тілге деген сұраныс қалай? Ал іскерлерге мемлекеттік тіл қалай ұсынылып жатыр? Бұл сауалдар тіл жанашырларының көкейінде жүргені мәлім.

Балаларымыз ажалдың ауызында ойнап жүр

Өзге дін мен секталардың қазақ жеріне тамыр жаю қарқыны басылар емес. Өкініштісі сол, олар біздің әлсіз тұсымызды анықтап, соған лайық әрекет жасауға тырысып бағады. Ал бізде әлсіз тұс тым көп... Оның ең үлкені – бала тәрбиесіндегі олқылық.

«Қазақ баспасөзін бұғаулау –қазақ тілін бұғаулау» деген сөз...

Руханият көсемі Ахмет Байтұрсынов: «Газет – халықтың көзі, құлағы һәм тілі» - деп аса даналық көрегендікпен айтқан. Оның бұл сөзі қазақ журналистикасында ғұмыр бойы қалатыны сөзсіз. Расында, баспасөз халық пен биліктің арасына салынған көрінбес алтын көпір. Елдің қамын күйттеген баспасөз халықтың мұң-зарын жоғарғы жаққа жеткізетін тілі. Өз кезінде Алаш зиялылары халықтың осынау тілінен айырылып қалмауы үшін «Қазақ» газеті, «Айқап» журналы сияқты т.б. басылымдарды шығарып тұрды. Бұл басылымдар сол уақытта халыққа жетерлік дәрежеде қызмет көрсеткені анық. Ал, ендеше, қазақ халқының билікпен байланыс жасайтын тілі болып отырған қазақ баспасөзінің бүгінгі жағдайын сараптап көрсек...

Біз бір әріп үшін қалай күрестік?

Ұйықтап жатқанмын. Телефон шылдыры оятты. Ұшып тұрдым. Труб­каны көтеріп, құлаққа тоса бергенде-ақ таныс дауыс ес­тіл­ді. Үнінен абыржушылық байқа­ла­ды. Жылдамдатып, асығыс сөйле­ген­діктен, канша ойлансам да кім екенін ажырата алмадым. Сәлем-сауқаттың рәсімін де жасамады. Өз ойын бірден төкті.

Ғаламтордағы қазақ тілі жедел дамуда

Ғаламды торлап жатқан ғаламторды пайдаланбайтын адамдар аз-ақ. Шетелдік лингвистердің орташа есебімен, әлемде әрбір адам күніне 2 сағат шынайы әлемде тілдік қарым-қатынас жасаса, әлеуметтік желілерде (фейсбук, в контакте, майл.ру т.б.) 5 сағатқа жуық тілдеседі екен. Бұл статистикалардан шошынып, ғаламтордың дамуына тосық қойып жатқан талай елдер болды. Өкінішке орай, ғаламтордың дамуын ешкім де тежей алар емес. Мамандар оның психологиялық, физиологиялық, тілдік зияндықтарын айтты. Әлеуметтік желілердің зияндығы жайлы талай мақалалар баспасөзде талай рет көтерілді. Ешкім де ешқандай нәтижеге жетпеді. Тіпті, ғаламтордың бұл зияндығын білсе де оны пайдаланатын адамдар соңғы жылда тым көп белең алды.

Когда освободимся от оков русского языка?

Введение русских фонем и букв, русских слов вместо заимствований, влияние русских синтаксических конструкций на казахский синтаксис и другие факторы вызвали «эрозию» казахского языка, функциональную ограниченность во многих сферах жизни общества.

КОГДА КАЗАХСКИЕ ЛИНГВИСТЫ ПРОСНУТСЯ ОТ СПЯЧКИ?

Реформы в Казахстане затронули различные сферы: экономику, финансы, политику, жилищное хозяйство и т.д. Достаточно сказать, что мы успели несколько раз ввести новые деньги.Казахский язык с его тяжелым грузом прошлого остался не только без реформирования. Отсутствует его основа – концепция языковой реформы, теоретическая база оздоровления языка (безотносительно его статуса). За 20 лет независимости казахская лингвистика не предложила какие-либо заметные нововведения, кроме определенного количества новых слов и терминов.

Қазақ тілінде дәріс оқитын жас ғалым Габриель Магуайер

Осыдан бір жыл бұрын Алматыда 50 мың сөзді қамтитын үлкен қазақ-ағылшын сөздігінің жобасы таныстырылып еді. Ол жобаны іске асырушылардың қатарында Назарбаев Университетінің оқытушысы, ғалым Габриель Магуайер да бар болатын. Бүгінде мені Ғабит деп айта беріңдер деп таныстырған, қазақ тілінде еркін сөйлеп, қазақ әдебиетінен сабақ беруге тырысып жүрген сол америкалық этнограф Габриельден алған сұхбатымызды назарларыңызға ұсынып отырмыз.

«-ов, -ев, -вичтерден» қалай құтыламыз?

1924 жылы Орынбор қаласында тұңғыш қазақ съезі болады. Сол съезде қазақ азаматтарының аты-жөнін қазақша рәсімдеу мәселесін Алаш көсемі Әлихан Бөкей­ханов үлкен мәселе етіп кө­теріп, «Қазақ аты-жөнін орыс халқына еліктеп, «-ов, -ев» деп жазу тоқтатылсын! Бұдан былай қазақ азаматтары өз аты-жөндерін ұлттық дәстүрмен Абай Құнанбайұлы деген сияқты жаздырсын, біз де Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейханұлы болайық!» деген ұлағатты ұсыныс жасайды.

Қазақша шығармаларды e-book-тан қашан оқимыз?

Журналист Асқарбек Қазанғап уақыт тапшы заманда қағаз кітаптан гөрі электрондық кітап оқу тиімдірек екенін айтады. Электрондық кітаптарды оқуға арналған Kindle құрылғысымен үйде де, түзде де кітап оқи беретінін айтқан журналист бұл форматтағы қазақша шығармалардың жоғына өкініш білдіреді. - Қызық кітаптардың бәрі ағылшын немесе орыс тілінде. Қазақша кітаптар, роман, повестер жоқтың қасы. Қазір жастардың көбісі кітапты iPad, планшеттер арқылы оқиды, - дейді Асқарбек Қазанғап.

ДОС

Мақтанып отыр демеңдер, менің М-агентте 5000 досым бар. Олармен қашан, қалай достасқаным есімде жоқ. Әйтеуір, менің «нұрлы әлеміме» кірген адамға «кет» деп көрген емеспін. Мыңғырған достың пайдасын туған күніңде көреді екенсің. Бір күнде 500-ге жуық құттықтау алып, ой бір жасап қалған кездерім болды. өзім де «туған күн» деген мәселеге асқан жауапкершілікпен қараймын. Басында отырып алып, достарыма жеке-жеке құттықтау жазатынмын. Кейін қулыққа бастым. Компьютерде арнайы файл ашып, оған мынандай мәтін жаздым:

Қазақстанның латын әліпбиіне көшуі – заман талабы

Бүгінгі таңда қазақ қоғамында латын алфавитіне өту мәселесі қызу талқыланып жатыр. Өте дұрыс! Бұл ─ маңызды да өзекті мәселе. Әрине дәл осылай қоғамның түрлі қатпарлары тарапынан оңды-солды талқылануы тиіс. Осының нәтижесінде қазақ елі ұтымды бір шешімге келері сөзсіз.

Мырзан КЕНЖЕБАЙ. Телеарналар қазақ тілінің берекесін кетіруде

«Қалай, братан, нормально ма?» деп үш сөздің екеуін орысшалап айтатын қазақсыз ғой, тақырыпты «слишком категорично» қойыпты деп тағы да орысшаласаңыз өзіңіз біліңіз. Бірақ бүгінгі Қазақстандағы азын-аулақ қазақшасы бар телеарналар қазақ тілін орысшаның тіп-тіке аудармасына айналдырып, әбден берекесін кетіргені рас. Қазақ телеарналарындағы қазіргі қазақ тілі өзінің Құдай берген бүкіл райы мен шырайынан, қаһарланса қара тасты қақ айырған өткірлігінен, жадыраса жаныңды бақыттың балмағаз буына балқытатын әсем әуезінен жұрдай болды. Тіпті, оның осы күйінің өзін теледидардың қасаң, ресми стиліне тән нәрсе ғой дей салуға да болар еді. Мәселе, одан гөрі қауіптірек екендігінде болып тұр. Сірә, қазақ тіліне сонау орыс патшалары, одан соң кеңестік Кремль басқарған кездерде де дәл бүгінгідей қауіптің қара бұлты төне қоймаған шығар. Қазір телеарналардан берілетін хабар-ошар, «жаңалықтар» кезінде және кім көрінген «жүргізуші» болып «жүргізіп» жатқан шоу, әзіл-сықақтарда қазақ тілі, қазақ сөзі орысшаның ксерокөшірмесіне айналды. Соларды көріп отырып, Құдай кешірсін, мына қазақ орыстың тәрбиесінде өсіп келе жатқан бір баласы емес пе деп қаласың.

Әжелер тәлімі

90-шы жылдардың басында азат даму жолына түскен еліміздің жаңа әлеуметтік-экономикалық өмірінің іргесі қаланып жатты. Әрине, ұзақ уақыт қалыптасып кеткен одақтық, жалпы экономикалық жүйеден ажырап, бірден әлеуметтік мемлекет құру оңай болған жоқ. Жаппай жұмыссыздық, инфляция, ішкі және сыртқы миграциялық толқулар, т.б. күрделі үдерістер кеңінен етек алды. Бұл дағдарыс, әсіресе ауыл тұрғындарына ауыр тиді. Тығырықтан шығудың жолын іздеген жастардың басым көпшілігі ірі қалаларға қарай ағылды. Нәтижесінде қала төңірегінен көптеген ықшам аудандар пайда болды. Мысалы, Алматы қаласының төңірегінен «Шаңырақ», «Әйгерім», «Дархан», «Көкқайнар», «Ақбұлақ» және т.б. осындай мүлдем жаңа үлгідегі он екі ауылға ұқсас ықшам аудан құрылды.

Қазақ тіліндегі сөзжасам мәселелері

Филология ғылымдарының докторы, профессор Нұржамал Оралбайқызының ғылымға сіңірген еңбегі, өз алдына қалыптастырған өнегелі мектебінен қазіргі буын ғана емес, келешек ұрпақ та ғибрат алары сөзіз. Бар өмірін қазақ тілінің грамматика, сөзжасам, қазақ тілін оқыту әдістемесі салаларын зерттеуге арнаған қазақтың біртуар қызы мерейлі 85 жасқа толып отыр. Ғалымның ғылымдағы өзіндік қолтаңбасы мен қалыптастырған мектебі, тіл білімі ғылымын жетілдірудегі, жаңалық әкелудегі жетістіктеріне тоқталып өтуді жөн көрдік.

Жеке кітапхана жемісі

Жиналған кітабы жоқ үйді көз алдыңызға елестетіп көріңізші. Оны жаны жоқ денеге теңеген екен бір дуалы ауыз. Ал аузы-мұрны қымбат жиһазға толы, бірақ бір кітабы жоқ үйден қандай әсер алар едіңіз? Шіріген жұмыртқаның иісі мүңкіп, кекірік атқызатынын байқапты тағы бір тұлға. Ал төрт қабырғасына түгелімен кітаптар сықай жиналған шаңырақтан имандылық жылуы мен жан шуағы төгіліп, көңіл марқайып, рух асқақтап, сабырлылық салтанат құрумен бірге ішкі дүниең саф таза ауамен жаңғырып, бейкүнә әлемге ұшып кеткендей әсерге бөленетінін жасырмапты. Бұл түйсіктің жай бір әсіре сөзбен шыланбағанын аңғарасыз. Шынында да кітабы көп үй өзгеше сәнімен көз қызықтырмай ма? Жаныңды нұрға бөлемей ме? Әрбіріне көз тоқтатқан сайын мысыңды басып, қайсысын қаларыңды білмей сасқалақтап, сүйіністі күйгелектікке салынатыныңды сезесің.

Тұқиян шөбере

Қазақ ықылым заманнан жеті атасын таратуға келгенде – жүйрік. Шежіре зерттеушілері «ата-бабаларға» әкеден бастап, ата, әз ата, баба, тектік, төркін, тұқиянға дейінгі аралықты, «немере ағайынға» – бала, немере, шөбере, шөпшек, өберені айтып, екі аралықтағы он екі ұрпақтың арқауына айрықша мән бергенімен, ұрпақтың рухани сабақтастығындағы тылсым күшті зерттегендері некен-саяқ. Бұрындары қазақтар өздерінің ата-бабалары туралы тек әкесінен тараған шежіре арқылы білсе, бүгінде көпшілігі оны әйел тармағымен толықтыруда. «Бұл – кез келген адамның өмірін жақсартуға, жағдайын түзеуге, тағдырындағы қиын кездерді түсінуге көмектеседі», – деген мамандар пікіріне қатысты көңілдегі түйткілді ойлардың түйінін тарқату мақсатында Ресейдегі Халықаралық отбасылық тектану мәдениеті мектебінің және Қазақстандағы тектану Академиясының ресми өкілі Әлия САҒЫМБАЕВАҒА жолығып, қадау-қадау сауалдар қойғанымызда, генетикалық жолмен тұқым қуалау белгілерінің адам өмірін өзгертетіндей құдіретті күшке ие екеніне көзіміз жете түсті.

Тіл мен тірлік

Ойды ой қуады. Көкейдегі пікірді өлтіре беруге болмайды. Нәрлі сөз болса көкіректен шығу керек. Өзің үшін, ел үшін, ұлт үшін. Соны айттық па? Мәселе сонда.

С казахским – по жизни

Вопрос изучения казахского языка является приоритетным и важным в государственной политике нашей страны. В республике расширяется сеть языковых курсов, увеличивается количество казахских школ. Многие наши граждане уже пришли к выводу, что знать язык важно, престижно, необходимо

Қазақтың қазақшаға оралуы

Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі жүргізген соңғы халық санағының қорытындылары бойынша 115 мың қазақ ана тілінің орнына басқа тілді таңдаса, 15 жасқа толған қазақтардың 500 мыңы қазақ тілін тек қана түсінетін болып шықты. Осыған орай, «Бүгінгі таңда қазақтардың тіл білу деңгейі қандай?», «Қазақша біл­мей­тін қазақтарға өзгелер таңғала ма?», «Қазақ тіліне басқа ұлттардың қызы­ғу­шы­лығы артып, үйренуге ұмтылып жат­қан­да, ойлауы, дүниетанымы басқа тілде қа­лыптасқан, аты қазақ, заты басқа жан­­дардың ана тіліне оралуы қалай жү­зеге асуда?», «Басқа ұлттарда бұл мә­селе қалай шешіліп жатыр?», «Орыс тілділердің ішінде аз уа­қыт­та қазақ тілін еркін меңгер­ген­дер бар ма?» – деген са­­­уал­дарды бір­қатар тіл мамандарына жолдаған едік.

Концепция триединства

Разработчики проекта концепции три­единства языков в сфере образования – лингвисты, философы, социологи, политологи и психологи – считают, что развитию государственного языка в Казахстане должна отводиться приоритетная роль, а русский и английский как языки – компоненты казахстанского триязычия служить укреплению его статуса.

Кітап – тілдің тұнығы

«Қазіргі заманда кітап оқу қалып барады. Ел теледидар алдында, оқитынын, еститінін, көретінін содан табады. Білім бұлағы – кітаптың дәурені өтті» дегенді ашық айтатын болдық. Тіпті, мұны құптаушылар да, қолдаушылар да көбейіп келе жатқан секілді. Секілді емес-ау, қазір осы қазақ кітабын көрмейтін болдық қой. Бұған не дейсіз?

Қауіп еткен соң айтамыз да...

Оңтүстігімізде өзбек, батысымызда әзірбайжан мен түрікмен, күнгейімізде қоңсы қонған қырғыз, бәрін қарасаң егеменді ел болып, толық дербестеніп үлгерді. Басқа елдерге қарап, жалтақтамайды. Өз тілінде сөйлейді. Тіпті, көпшілігі орыс тілін ұмытып та қалған. Бұрынғы кейпінен бір танбаған баяғы қазақ қана сияқты көрінеді. Тәуелсіздік алғанымызға жиырма жыл болса да, осынау қастерлі сөздің қадір-қасиетін толық түсінетіндей дәрежеге жеттік пе? Тәуелсіздіктің қасиетін сезініп, қастерлеудің жалпы өлшемі не? Жоғарыда аттары аталған елдердің шаңырағының астында отыра қалған жағдайда түтінін түзу жаққан ел екеніне көзіміз жете түседі. Біздің төменшіктейтін тұсымыз баяғы тіл. Тіпті, тәуелсіздікті ұлттық тұрғыда қасиетті ұғымға айналдыра алмауымызға, шынын айтқанда, жанымыз қатты ауырады. Дүниені кең танығыш ғалым ағайындар осындай хәлді қалай сезінеді екен?

Қазақ тілін Петровтан үйренеміз бе?

Бүгiнгi таңда ең жанды жерiмiз – мемлекеттiк тiлдiң қолдану аясын кеңейту. Бұл түйткiлдi шешу – аса бiр қиын iс емес. Тек жүрегi «қазақ» деп соғатын әрбiр патриоттың тiлге, ұлтқа деген жанашыр сезiмi ғана жеткiлiктi. Бірақ біз бұл мәселеге әлі күнге селқос қарап келеміз. Сорақысы сол, енді қазақ тілінде сөйлей алмайтын қазақтарды ұлты орыс – Дмитрий Пет­ров сайратпақ екен. Ол өз жобасының нәтижесінде қазақ тілін небәрі бір айдың ішінде әбден меңгеруге болатынын айтыпты. Бір қызығы, 30 елдің тілін меңгерген шетелдік азамат қазақ тілін білсе, бірсәрі ғой. Соған қарамастан, Қазақстан халқы ассамблеясының мамандары өзін әлемге әйгілі лингвист, синхроншы-аудармашы санайтын Дмитрий Петровтың көмегіне жүгініп, көрші елден әдейі шақыртыпты. Шын мәнінде, бұған ұялуы тиіс отандық әдіскерлер ресейлік ғалымның тіл үйретудегі әдістемелік құралын «баға жетпейді» деп қайта-қайта мадақтауда.

Баба тілінен алшақтаудың себебі

Бір күні Алматы қаласындағы мектептердің бірінде оқитын жоғарғы сынып оқушылары таза қазақша сөйлесіп, бірде-бір шетел терминдерін, орысша зат атауларын атамауға уәделесіп, өзара келіскен екен. Бір оқушы бақылау жұмысы үстінде қасындағы парталасынан штрих сұрайын десе, қазақша аудармасын таба алмай, ақырында: «шытырыйқыңды бере тұрасың ба» деген екен (балалар бүгінге дейін мұны күлкіге айналдырып жүргенін айтады). Сонда екінші оқушы: «Жоқ, одан гөрі ақтағыш деп атайық», – депті. Осылайша, оқушылар қазақша атауы жоқ күнделікті тұтынатын заттардың атауын қолма-қол тапқан екен.

Аралас мектептердегі арбасу

Осыдан жиырма жыл бұрын Алматыда қазақ мектептерiнде 8 мыңдай ғана бала оқыса, бүгiнгi таңда олардың саны 70 мыңнан асқан. Бiлiм және ғылым министрлiгi де қазақ балаларының 85 пайызы қазақ мектебiнде бiлiм алатындығын айтады. Тәубе дейiк, баласының тiлiн қазақ тiлiнде шығарып, қазақ тiлiнде түс көруге тәрбиелеп жатқан қазақы отбасылар жылдан жылға көбейiп келедi. Сондықтан да қалада таза мемлекеттiк тiлде бiлiм беретiн мектептерге деген сұраныстың артуы да заңдылық.

Ана тілін ардақтаған озады, шұбарлаған тозады

Қолда бар мәлімет бойынша, әлемде 14 миллионнан астам қазақ болса, соның тек 8 миллион 300 мыңнан астамы ғана ана тілін біледі екен. Сонда қазақтардың 30 пайыздан астамы, яғни әрбір үш қазақтың біреуі өз тілін білмейтіндер қатарына жатады. Ал қазақпыз деп жүргендердің көбісі ана тілімізге шорқақ екені, ауызекі сөзді қойыртпақтап сөйлейтіні, қолына қалам ұстаса, өз ойын дұрыстап қағазға түсіре алмайтыны және белгілі.

Оразкүл Асанғазы, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты: Қырық тіл біл, қазақ екеніңді ұмытпа

Парламентте тіл үшін шырылдап жүрген қазақтың қайсар қыздары көп емес. Соның бірі – Мәжіліс депутаты Оразкүл Асанғазы. Қашан да мемлекеттік тілдің мәселесін көтеріп, оны шешудің бағыттарын ұсынып жүретін халық қалаулысының еңбегі ұшан-теңіз. Біз Оразкүл апаймен мешітте кездестік. 8 наурыз Халықаралық әйелдер мерекесі қарсаңында өрбіген әңгімеміз де ашық, емен-жарқын өтті. – Саясат сахнасында жүрген нәзік жанды адамсыз. Анасыз. Талай жыл биліктің де дәмін таттыңыз. Бүгінде тіл жанашыры ретінде қазақ тілінің ахуалына алаңдап жүрген депутатсыз. Он, он бес жылдан бері «тіл» деп шырылдап келесіз. Шаршаған жоқсыз ба?

Латын әліпбиіне көшу Түркия, Әзірбайжан, Өзбекстан елдерінде қалай жүргізілді?

Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқы ассамблеясының ХІІ (2006ж., қазан) сессиясындағы тілдік саясат пен мемлекеттік тілді дамытуды жақсартуға байланыс­ты ұсыныстарының бірінде латын әліпбиіне көшудің тиімді-тиімсіз тұстарын бағдарлау жөніндегі берілген тапсырмасын орындау үшін Білім және ғылым министрлігінің жанынан құрылған мемлекеттік комиссия өз жоспарына сәйкес латын қарпіне көшкен Түркия, Әзірбайжан және Өзбекстан – үш түркітілдес республикалардың тәжірибесін зерттеп, қарастыру үшін 2007 жылдың көктемінде ғылыми іссапар ұйымдастырған болатын. Іссапар барысында қазақ ғалымдары осы елдерде әліпби реформасын жасауға белсене қатысқан мемлекеттік, үкіметтік, лингвистикалық комиссиялар құрамына мүше болған беделді ғалымдарымен, қоғам қайраткерлерімен және осы мәселені егжей-тегжейлі зерттеген тұлғалармен сұхбат, кездесулер өткізді.

ЖАҢА ҚАРІПКЕ КӨШУДЕ ҰЛТТЫҚ МҮДДЕ ЕСКЕРІЛУІ ТИІС

Қазақ тілінің латын әліпбиіне көшу мәселесі осы уақытқа дейін бірнеше рет айтылып та, жазылып та келді. Елбасы «Қазақстан – 2050» Cтратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауында және де отандық бұқаралық ақпарат құралдарымен өткізген кездесуінде латын әліпбиіне көшудің еліміз үшін қаншалықты маңызды екенін айтып өтті. Осыған орай, қазіргі таңда латын қарпіне көшудің бірнеше қажеттіліктері айқындала түсті.

Ахмет Байтұрсынұлы және қазақ терминологиясы

Қазақ тіл білімінің, оның ішінде ғылыми терминологияның қалыптасуы мен дамуы туралы сөз қозғағанда, алдымен Ахмет Байтұрсынұлының есімі ойымызға оралады. Себебі – қазақтың ұлттық ғылым тілінің, терминологиялық қорының дамып, қалыптасуының тұтастай бір кезеңі ғалым еңбектерімен, оның ғылыми-педагогикалық, ағартушылық және ғылыми-ұйымдастырушылық қызме­тімен, қайраткерлігімен тікелей байланысты.

Ғұмырын тілді зерттеуге арнаған

Бүгінгі күні қазақ сыныптарына арналып екінші, тіпті үшінші рет өңделіп, қайта басылып үлгерген қазақ тілі оқулықтары ішкі мазмұндық жағынан да, сыртқы безендірілу сипаты жағынан да түбірінен жаңа. Грамматикалық жүйе заңдылықтарын меңгертуге қызмет ететін лексикалық тақырыптар, пысықтауға арналған сұрақтар мен тапсырмалар, қосымша мағлұматтар, тоқсандық білімді түйіндеуге арналған сынақ тапсырмалар, жаттығулар бәрі-бәрі бүгінгі күннің орта білім беруге қойып отырған талаптарына сай таңдалынған.

Тіл бұраған терминдер

Жалпы терминдердің қазақ топырағындағы бүгінгі қалыптасу үдерісін алсақ, бұл сипат төтенше жағдайлар саласына да соқпай өтіп жатқан жоқ. Сала қызметкерлері мен ғалымдар ізденіп, «Орысша-қазақша терминологиялықанықтамалық сөздік», «Төтенше жағдайлар саласының, азаматтық қорғаныстың және әскери терминдердің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі», «Төтенше жағдайлар жөніндегі қысқаша терминологиялық орысша-қазақша сөздік», «Селтану сөздігі» тәрізді кітаптар шығарғанымен, Мемлекеттік терминология комиссиясының сүзгісінен өтіп бекітілген, терминдерді түгелдей жіктеп, жіліктеп берген толыққанды сөздік қолға тимей тұр.

Ана тіліміз жөнінде

Тіл жөнінде тосын пікір айта қою оңайлыққа түспейді. Көптеген мамандар, ғалымдар тәптіштеп, жан-жақты тексеріп, татымды пікірлер айтып, нәтижелі қорытындылар шығарған.

Бейнегалерея

Таным

«Қазақ» сөзі туралы 1245 жылғы қыпшақ-араб сөздігінде не айтылған?

«Қазақ» сөзінің мағынасына қатысты зерттеу жұмыстары екі жарым ғасырға жуық уақыт жүргізіліп келе жатса да, зерттеу жұмыстарының көпшілігі «қазақ» сөзіне қатысты жазылған мақалаларға шолулар бойынша жасалған көзқарастар мен пайымдаулардан тұрады.

Тілдің құдіретін қара

Адамның сөйлеу мәнері таңқаларлық дүние. Себебі адам сөйлеген уақытта бір мезетте 100 кеуде, мойын, жақ, тіл, ауыз бұлшық етін жұмыс істетеді. Әр бұлшық ет жүздеген және мыңдаған жеке дара бұлшық ет талшық байламынан тұрады.

Үндесім заңдылығын ескерейік

Табиғи тіл заңдылығы оның сан ғасыр бойы қалыптаса орныққан жүйесінен, бітім-болмысынан аңғарылады. Мәселе соны тап басып тани білуде. ХХ ғасырдың отызыншы жылдарына дейінгі қазақтың ұлттық өрлеу кезеңінде Алаш арыстары, ұлт зиялылары үндесім заңдылығы, бөгде сөздерді оңдау жолдары хақында да талай-талай ой-пікірлерін білдірді. Бұл негізінен түбір, сондай-ақ сөйлемдегі сөздердің біркелкі жуан немесе жіңішке түрде келуі турасында еді. Егер сол ұлттық өрлеу алдамшы әдемі ұғымдармен бүркемеленген жаңа отаршыл қоғам қыспағына алынбағанда аталмыш заңдылық қазақ тілінің арқа сүйер басты ұстыны болар ма еді…

Кітапты жылдам оқыған жақсы ма?

Бүгінде ұмыт болып бара жатқан кітап оқу дәстүрінің адам санасына ғана емес, денсаулығына тигізер оң әсері көп екен. Жалпы, оқу барысында адамның бойында біраз өзгерістер орын алатын көрінеді. Яғни, есте сақтау қабілеті жақсарып, түйсігі жоғарылайды.

ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ НАМЫСЫНЫҢ ҚҰНЫ ҚАНША?

Кез келген адамның адами болмысы мен мінез-құлқын анықтайтын басты психологиялық қасиет – ар-на¬мыс болып табылады. Ол жеке адам¬ның бойындағы адалдық, әділет¬тілік, шыншылдық, ар, абырой, тек¬тілік, көргенділік сияқты сапалық қасиеттерді бағалайтын кешенді мораль¬дық-этикалық және әлеуметтік-психологиялық түсінік.

Тіл туралы қызықты деректер

Мексика елінің кей тұрғындары сөйлейтін тіл жойылу қаупінде тұр. Себебі ол тілде сөйлейтін екі адам бірі-бірімен сөйлесуден бас тартқан.

Орыс тіліндегі түркі сөздерінің сыры

Бүгінде орыс тіліндегі көптеген сөздердің өзі түркі сөздерінен бастау алатынын көпшілік біле бермеуі де мүмкін. Осы мәселеге түрколог ғалымдар, лингвистер терең мән беріп, түркітектес халықтардың сөздері орыс тілінде кең қолданыс тапқанын дәлелдеген.

Құда мың жылдық…

Құдалық – қазақ халқының әдет-ғұрпында ерекше орны бар дәстүр. Жекжаттық қатынастарға бастайтын алғашқы ресми қадам ата-ананың алдын ала келісімімен немесе қыз бен жігіттің уәделесуі арқылы жүзеге асады. Осыдан кейін құдаласу рәсімі бойынша үкі тағуға әдетте жігіт жағының ең жақын адамдарынан төрт не бес туысы барады. Екі жақ келісімге қол жеткізген жағдайда құдалық уақыты белгіленеді. Бұрынғы қазақтың үкі тағу дәстүрі бүгінде сырға тағумен алмасты.

ҚАЗАН ҚАЛАСЫНДА ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ КІТАП ШЫҒАРҒАН БАСПА

Ақынның жырына арқау болған Ұлы өзен – Еділдің жағалауында орналасқан Қазан қаласы ертеден өнер мен білімнің, ғылымның, өркениеттің ордасы болған. 1804 жылы аты әйгілі Қазан уни¬верситеті шаңырақ көтерген екен. Онда талай бола¬шақ оқымыстылар мен ғұламалар, атақты ақындар білім алған. 1887 жылы дүние жүзі проле¬тариатының көсемі болған жас Владимир Ульянов университеттің заң факультетіне түсіп оқыған.

САУЛЫҚТЫҢ ҚҰПИЯСЫ Dr. Dráuzio Varella

Егер ауырғың келмесе... ...Сезімдеріңді білдір! Жасырылған, яки зорлықпен іште сақталған сезімдер мен түйсіктер гастрит, ойық жара және бел ауруларына апарып соқтырады. Уақыт өте келе, сезімдерді бұқпалау қатерлі ісік ауруына айналады. Демек, сезімдерімізді, іштегі ойларымызды бір-бірімізбен бөліскеніміз жөн! Сұхбаттасу, дидарласу, сөз алмасу – өте күшті дауа һәм керемет әсерлі терапия екенін білгейсіз!

Шығыс халықтарының мақал-мәтелдері Абхаз мақал-мәтелдері

Мүйізсіз ешкі әлі лақпын деп ойлайды. Бас болса болды, бас киім табылады. Отты мақтаға жасыра алмайсың. Суы лай өзеннің түбін көрмей терең депті. Әр ит өз қорасында күшті. Қырғи көп жерде мықты емес. Адамның қолы ауырған жерінде тұрады.

«Рүстем-Дастан» қалай жазылды?

Қармақшының «Ақтайлақ кезең» деп аталатын ежелгі елді мекенінде туып-өскен Тұрмағамбет Ізтілеуұлының балалық дәурені оқу, ізденумен өткен еді. Ауылдағы молдалық мектептен сауат ашқан ол он төрт жасында Бұхара шаһарындағы медресеге оқуға аттанады. Сөз жоқ, ондағы оқулар балалықтан бозбалалық шаққа өткен шәкірттің дү­ниеауи көзқарасын қалыптастыруда те­рең өзгерістер жасайды. Сон­дағы оқудан терең білім алып, ауылға оралған соң, өзі жинаған бай кітап­ханасындағы дүние­лермен шәкірттерге дәріс бере бастайды. Білімдар жас ұстаздың қолында арабтың «Мың бір түн», үндінің «Тотынама», парсының «Шаһ­нама» тәрізді баға жетпес мұра­лары, сондай-ақ Сағдидың «Гүл­стан», «Бостан», Низамидің «Ес­кен­дір­нама», «Хосроу-Шырын», Науаи­дың «Ләйлі-Мәжнүн», «Жеті жұлдыз» аталатын клас­сикалық шығармаларының толық қол­­жазбалары болған. Оны ұлы шайыр Тұр­­мағамбетпен тұстас өмір сүрген құй­мақұлақ қариялар кейінгілерге жыр ғып айтып отырушы еді деседі.

Әлемді өзгерткен әйелдер

Әлемді өзгерткен әйелдер. Маргарет Тэтчер премьер-министр болған он бір жыл - Ұлыбритания тарихында өте жемісті жылдар болды. Бұл уақытта елдің экономикалық жағдайы соңғы он жылға қарағанда үш есе өсті десе де болады.

Ақша туралы деректер

Ақша туралы деректер. 1923 жылы Германиядағы гиперинфляция нәтижесінде валютаның құны тіптен төмендеп кетеді. Ақшаның құнсыз болғаны соншалықты, оларды балаларға ойнау үшін немесе қабырғаға жабыстыру мақсатында пайдаланған.

Арқанның түрлері

Байлауға, бекемдеуге, жүк артуға, үй тігуге, малға істетілетін арқанның бәрін жіп немесе арқан деп біртұтас қолданып жүрміз. Негізінде қазақ сөздік қорында да арқанның істетілу орнына, жасалуына қарай әртүрлі атаулары бар.

Әзілмен әлем әдемі

«АНА ТІЛІМЕН» АМАНДАСУ (Әкесі мен баласының әңгімесі)

Жазушы әріптесіміз Берік Садыр еңбек жолын сол кездегі «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде бастайды да, 1982 жылы «Қазақ әдебиеті» газетіне ауысып – аға тілші, 1987 жылы «Ара-Шмель» журналында фельетонист, 1990 жылы балалар газеті «Ұланда» жауапты хатшы және «Тамашада», «Бауыржан шоуда» редакторлық жұмыс атқарады.

ТЕЛЕФОН АРҚЫЛЫ ЕМ

Аяқ астынан ағамыз науқастанып қалып, үй іші түн ортасында әбігерге түсті. Қырсық қылғанда, ол айлап жалақы алмағанда, үйсіз пәтер жалдап тұруға шыдайды да, ауруға шыдамайды.

ТЕНДЕР ТУРАЛЫ ТОЛҒАУ

Соңғы жылдар Өнер мен өндірістің, Болмашы кейбір істің Қандай саласы болмасын, Сүйретіп «дорбасын», Тендер деген бәле жетті. Бәле емей немене, Суық су құйылғандай төбеңе, Тендер десе зәре кетті…

Бүгінгі сатира МЫНАУ ТУРАЛЫ МӘЛІМЕТ

«Күле білу - өмір, күлдіре білу - өнер, күлкі болу - өлім» деген сөз бар қазақта. Сол айтқандай, күле білген мен күлдіре білген жақсы ғой. Құдай күлкі болғаннан сақтасын! Мынау суретте тұрған морда, то есть рәпет-келбеттің егесі - Қызылорда облысы, Шиелі ауданына қарасты «Бірлестік» ауылының «өнімі». Аты-жөні - Базар-Бек Әбілдаұлы. Қазақ әдебиеті мен сатирасының іргетасын жалғыз өзі қалайтындай-ақ 1961 жылы асығып-үсігіп дүниеге келген. О баста аты «Базарбек» еді. Еліміз егемен болып, тәуелсіздік алысымен Базар-Бек боп шыға келді. Қазақтың тумысынан әдеті емес пе, «Бек», «Бай», «Хан» болғысы келіп тұратын. Арманы ғой. Қазір демократия емес пе, кім, қалай армандаса да өз еркі бар. Әйтеуір ақша төлемеген соң «қымбат» армандарды армандап жүрміз ғой бәріміз.

Студенттік әзіл

О, бәтеңкем, қара жорға тұлпарым, Көп жүрістен жұқарыпты-ау ұлтаның. Күні бойы жортасың ғой, көтеріп, Еркетотай аяқтардың бұлтаңын.

Әзіл-анкета

Жазушы Ғабиден Мұстафинның «Литературная газета» жіберген «Социалистік өмір бейнесі» анкетасына жауабы

Заңнама

Басқарма басшысының алғы сөзі

Сүйікті қалам - Алматы

Алматыдағы алғашқы сауда орны

Саудагерлер алаңы 1875 жылы пайда болып, қазіргі қайнаған Көк базарға айналғанын мұрағат деректері дәлелдейді. Адамзат тіршілігінде сауда қарым-қатынасы ерекше орын алған. Күнделікті тұрмыста қажеттісін базардан іздеу – қалыптасқан дағды. Темір ұсталары, тері-терсек өңдеуші ұсақ кәсіпшілер, тоқыма бұйымдарын жасаушылар тауарларын базарға шығарады. Алматыдағы Жібек жолы көшесіндегі Көк базардың орны көне шаһардағы алғашқы сауда орны болғанын тарихшылар жоққа шығармайды, мұрағаттарда оны дәлелдейтін деректер де жетерлік.

IРI ҚАЛАНЫҢ IСI ДЕ IРI

Әуелгi сөздi Ахметжан Смағұлұлы қаланың экономикалық даму қарқынынан бастады. Бұл ретте шаһардың тыныс-тiршiлiгiн, атқарылып жатқан жұмыстарын, бүкiл әлеуетiн жатқа бiлетiн қала әкiмi көп санды баяндамасын қағазға қарамай айтып шықты. Бұның бастысы, елiмiздiң ең iрi қаласы өнеркәсiптiк өндiрiс ауқымы бойынша республика аумақтары iшiнде көш бастап келе жатқанын атап айтты. Осы орайда мегаполисте шағын және орта кәсiпкерлiктiң дамуына айрықша қолдау-көмек көрсетiлiп тұрады. Сондықтан Алматы қаласының республикалық бюджетке қосатын үлесi шамамен 28 пайызды құрайды, iшкi өнiмнiң 20 пайызын бередi.

КИЕЛI ҚАЛА АЛМАТЫ

Қандай да болмасын жұрттың өркениет деңгейi оның мәдени мұраға деген қатысымен өлшенедi. Төл мәдени мұраға деген ықылас-пейiл мен бөгде мәдениеттердiң қымбат сипаттарын керегiнше жатсынбай алып игеру – адами өркениеттiң басты низамы болып табылады. Бабалардан қалған мирас, түптеп келгенде, ұрпақтың жады. Ұрпақтың есiнде, жадында қалса – мәдениеттiң бар болғаны, жоқ болса – ол мәдениеттiң өлгенi. Қандай да болмасын халықтың жүрiп өткен жолы, тарихи тағдыры оның әлеуметтiк жадында сақталады және мәдениеттiң қалыптасуына әсерiн тигiзедi. Мәдениеттiң тарихы уақыттың, заманының жоюшы күшiне қарсы тұратын зейiннiң тарихы. Осыдан бiраз ғана бұрын бiз де осы тарихи соқырлық кезеңiнен өттiк, басқа мәдениеттiң асылын меңгермек түгiлi, өз асылымызға жете алмай қор болдық, ұлттық санамыздан айрылдық. Бұл – бiр емес, бiрнеше ұрпақтың басындағы сұмдық тағдыр едi. Әлемдiк ойдың, шығыстық ойдың, қазақы ойдың қаншама жауһарлары, «гомо советикус» – «совет адамы» деп аталатын ерекше адам нәсiлiн тәрбиелеп шығаруды көздеген большевиктiк билiк тарапынан тыйымға алынды, жасырылып келдi.

Алматы қаласы туралы қызықты деректер

Алматы қаласы туралы қызықты деректер                                  

МҰҚАҒАЛИ және АЛМАТЫ

Бұл екеуi егiз ұғым. Бiрiнен-бiрiн алып қарауға болмайды. Мұқағали Мақатаев Алматы облысының жерұйығы атанған Нарынқол өңiрiнде, Қарасаздың төрiнде дүниеге келгенiмен, барлық думанды кезi, шабытты шағы ару Алматыда өттi. Оны қалың оқырманмен табыстырған да, жыр сүлейлерiмен таныстырған да – Алматы. Болашағына жол ашқан да, арманымен қауыштырған да – Алматы.

Алматы. Әбділда Тәжібаев

Алматымыз астанасы қазақтың, Тұрамын мен сол қаланың өзінде. Рим да емес ол, Париж да емес мақтаулы, Ұқсасы жоқ бүкіл дүние жүзінде.

Алматы. Қасым Аманжолов

Жақсы екен ғой Алматым, Алтын үйек астанам. Осы екен ғой жаннатың Атам қазақ аңсаған.